Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK), sosyal sigorta primleri ile ilgili kapsamlı bir düzenleme yaptı. Buna göre, primlerin asgari ücret ile asgari ücretin 7,5 katı arasında herhangi bir kazanç tutarına göre bildirilmesine devam edileceği açıklandı. Ancak bu sistem, 31 Aralık 2025 tarihine kadar geçerliliğini koruyacak. 1 Ocak 2026 itibarıyla azami kazanç tutarı ise asgari ücretin 9 katına yükselecek.
SSK'lının Prime Esas Kazanç Düzeni
SSK'lı çalışanların prime esas kazançlarının belirlenmesi tamamen işverenlerin ödemelerine bağlı olarak şekilleniyor. İşverenlerin özel olarak çalışanlarına sağladığı yemek ve çocuk yardımı gibi bazı ödemeler dışında, işçilerin aldıkları her türlü ödeme prime esas kazanca dahil ediliyor. Ancak bu kurallar, BAĞ-KUR'lular için geçerli değil. BAĞ-KUR’lular kendi prime esas kazançlarını kendileri belirleme hakkına sahipler. 2024 yılı için SGK'nın açıkladığı verilere göre, 3 milyon 66 bin 874 BAĞ-KUR'ludan 3 milyon 56 bin 387'sinin sosyal sigorta primlerini asgari ücret üzerinden ödediği görülüyor.
Asgari Ücretin Üzerinde Kazanç Bildirenlerin Durumu
BAĞ-KUR'lular arasında asgari ücretin üzerinde kazanç bildirenlerin oranı oldukça düşük. Sadece yaklaşık 10 bin BAĞ-KUR’lunun asgari ücret üzerinden bildirimin dışında bir rakam bildirdiği belirtiliyor. Asgari ücretin 7,5 katı olan tavan kazancı bildiren BAĞ-KUR’luların sayısı ise sadece 543 kişi olarak kaydedilmiştir. Bu durum, işverenlerin büyük çoğunluğunun asgari ücret üzerinden prim ödemeyi tercih etmesi ile ilişkilendiriliyor. Dolayısıyla, primlerini asgari ücret üzerinden ödeyenlerin sayısı oldukça yüksek oranlarda gerçekleşiyor.
SSK Çalışanlarının Gelir Dağılımı
2024 yılı itibarıyla, toplam 16 milyon 602 bin 868 SSK'lı çalışanın büyük kısmı asgari ücretle yetinmekte. Yüzde 40,62’lik bir oran, yani 6 milyon 744 bin kişi prime esas kazancını sadece asgari ücret üzerinden bildirmiştir. Asgari ücretin yüzde 20 fazlasını bildirenlerin sayısı ise 1 milyon 682 bin olarak belirlenmiştir. Asgari ücretin yüzde 60 fazlasını bildiren kişi sayısı ise 2 milyon 270 bin olarak ifade ediliyor. Özetlemek gerekirse, SSK’lı çalışanların büyük bir kısmının kazançları asgari ücret düzeyinde kalırken, bunların yalnızca küçük bir bölümü 7,5 asgari ücrete kadar yükselebilmektedir.
Düşük Kazanç ve Emekli Aylığı İlişkisi
SGK’ya bildirilen prime esas kazançların yüksek olması, prim gelirlerini artırarak emeklilik dönemindeki aylıkları olumlu yönde etkilemektedir. Yüksek prime esas kazanç, bireyin emekli aylığını doğrudan etkileyen bir faktördür. Düşük prim gün sayısı ve düşük kazanç, emeklilikte alınacak aylığın ciddi şekilde azalmasına neden olmaktadır. 2019 yılından bu yana her yıl belirlenen en düşük emekli aylığı miktarındaki artışlarla birlikte, asgari ücretle çalışanlar ve primlerini asgari ücret üzerinden ödeyen BAĞ-KUR'lular gelecekte düşük emekli aylıkları almak durumunda kalacaktır. Bu durum, emekli maaşı açısından ciddi bir risk unsuru oluşturmaktadır.
Prime Esas Kazancın Düşük Gösterilme Sebepleri
SSK’lı çalışanların kazançlarının düşük gösterilmesinin başlıca nedenlerinden biri, bu çalışanların önemli bir kısmının asgari ücretle istihdam edilmesidir. Ancak, bazı durumlarda kazançlarının daha yüksek olduğu bilinse de, işverenler daha az prim ödemek adına gerçek kazanımlar yerine asgari ücret üzerinden bildirimi tercih etmektedir. BAĞ-KUR’lular arasında benzer bir durum gözlemlenmekte; çoğu küçük esnafın bu şekilde prim ödemesi zorunda kalmasının arkasında düşük ödeme gücü yatmaktadır. Ancak, BAĞ-KUR'lular arasında küçük esnafın yanı sıra büyük işletmelere sahip işverenler de bulunmaktadır ve bu işverenlerin azınlıkta kalsa da asgari ücretin üzerindeki kazançları bildirdikleri bilinmektedir.
