Küresel seyahat sezonunun yoğun döneminin kapıda olduğu şu günlerde, yolcuları bekleyen tehlikeler artmaya başladı. Gelişmelerin arka planında ise devam eden bir savaş yer alıyor.
Enerji Piyasalarındaki Çalkantılar
ABD ile İsrail'in İran'a yönelik saldırılarıyla başlayan süreç, enerji piyasalarını olumsuz yönde derinden etkilemiş durumda. Uluslararası Enerji Ajansı Başkanı Fatih Birol, geçtiğimiz hafta Avrupa'nın altı haftalık jet yakıtı stoku bulunduğunu belirtirken, tarihin en büyük enerji güvenliği tehdidiyle karşı karşıya olduklarını dile getirmişti. Bu bağlamda, Almanya'nın önde gelen havayolu şirketlerinden Lufthansa, 21 Nisan’da yaptığı açıklamada Mayıs ve Ekim ayları arasında yakıt tasarrufu sağlamak amacıyla 20 bin uçuşunu iptal ettiğini duyurdu. Jet yakıtı sıkıntısı, artan çatışmalar ve belirsizliklerle birlikte, yeni bir küresel krizin habercisi olma yolunda ilerliyor.
Avrupa'nın Karşılaştığı Zorluklar
Bu durumdan en çok etkilenen kıta, şüphesiz ki Avrupa ülkeleri. Zira Avrupa, jet yakıtı talebinin önemli bir kısmını Basra Körfezi’nden karşılamaktadır. Bu sorunun çözümü, AB genelinde jet yakıtı stoklarının paylaşımını zorunlu kılmaktadır. Avrupa Komisyonu'nun Enerji Komiseri Dan Jorgensen, yakıt stokları ve rafineri kapasitelerinin izlenmesini artıracaklarını ve tedarikleri koordine edeceklerini belirtirken, bu süreçte jet yakıtının AB genelinde yeniden dağıtılabileceğinin altını çizdi. Jorgensen, bu sürecin öncelikli olarak jet yakıtlarında yoğunlaşacağını vurguladı. Çatışmalar devam ederse, yaz aylarında uçak biletlerinin fiyatlarının artması ve uçuş iptallerinin yaşanma ihtimali oldukça yüksek.
Hollanda’nın Stratejisi
Hollanda, AB'nin en büyük ihracatçısı konumunda ve bu nedenle bu krizle mücadelede önemli bir rol üstleniyor. Geçtiğimiz hafta yapılan açıklamalara göre, Hollanda'nın en az beş ay yetecek kadar kerosen rezervine sahip olduğu öngörülüyor. Bu rezervler, jet yakıtı ve diğer ısıtma, aydınlatma gibi amaçlar için kullanılacak. Hollanda, Avrupa'daki en büyük ham petrol rafinerilerinin birkaçına ev sahipliği yaparak, büyük bir kapasite oluşturmuş durumda. Ancak bu, Avrupa’nın jet yakıtı ihtiyacının önemli bir kısmını karşılayan ülkelere de etkide bulunabilir. ING'nin kıdemli ulaşım ekonomisti Rico Luman’ın belirttiğine göre, dayanışma ilkesi, acil durum planlarında büyük bir önem taşımaktadır.
Lufthansa'nın İptalleri ve Diğer Havayolları
Özellikle Lufthansa, 21 Nisan’da yaptığı açıklamada, İran'da başlayan çatışmaların ardından maliyet artışlarına bağlı olarak Mayıs ve Ekim ayları arasında 20.000 uçuşunu iptal edeceğini duyurdu. Şirket, bu iptallerin, yaklaşık 40.000 metrik ton jet yakıtına karşılık gelen bir tasarruf sağlayacağı ifade etti. Benzer şekilde, KLM de önümüzdeki ay için 160 uçuşun iptal edileceğini açıkladı. Uluslararası Hava Taşımacılığı Birliği’ne göre, Mart ayı itibarıyla jet yakıtı fiyatları, bir önceki ayla kıyaslandığında yüzde 103 oranında artış kaydetti. Havayolu şirketlerinin uçuş iptallerinin artması kaçınılmaz görünüyor; yeni havayolu şirketlerinin de benzer kararlar alması bekleniyor.
Türkiye’nin Durumu ve Gelecek Beklentileri
Tüm bu gelişmeler yaşanırken, Türkiye’nin durumu da merak konusu. Ulaştırma ve Altyapı Bakanı Uraloğlu, Türkiye'nin jet yakıtı ithalatçısı değil, aksine ihracatçısı olduğunu ve şu anda belirgin bir jet yakıtı sorunu bulunmadığını ifade etti. Ancak depolama ve stoklama konularında fiyat baskısının ortadan kalkması beklenmiyor. ABD Veri Bilgi İdaresi’ne göre, Türkiye, jet yakıtı ihracatında 8. sırada, ithalatında ise 22. sırada yer alıyor. Geçtiğimiz yıl havacılık yakıtları üretimi ve ihracatı artış göstermişken, Türkiye'deki fiyat artışlarının da bilet fiyatlarına etki etmesi muhtemel. Uraloğlu, havacılık sektöründe maliyetlerdeki artışların bilet fiyatlarına yansıdığını belirtirken, yıl içinde özellikle Ortadoğu uçuşlarına olan ilginin azaldığını söyledi. Ancak genel olarak bilet fiyatlarının makul seviyelerde kalması olasılığını da göz ardı etmedi.
AB'nin Yeni Stratejileri
AB ulaştırma bakanları, jet yakıtı kıtlığıyla mücadele planlarını görüşmek üzere bir araya geldi. Bu toplantıda, Hürmüz Boğazı'ndaki tıkanıklığın hem Avrupa hem de dünya ekonomisi üzerinde yaratacağı etkiler tartışıldı. Avrupa Komisyonu, ithal fosil yakıtlara bağımlılığın azaltılması amacıyla bir plan sunarak, enerji alanında AB düzeyinde daha güçlü bir işbirliği sağlanacağını açıkladı. Ayrıca, yakıt gözlemi amacıyla yeni bir mekanizma kurulacak ve olası yakıt sıkıntıları hızlıca tespit edilecek. Süreç içerisinde mevcut AB havacılık kurallarında esneklikler sağlanacak. Ancak savaş süresince başka krizlerin ortaya çıkabileceği de belirtiliyor. Genel olarak, Mayıs ayında başlayan seyahat sezonunun mevcut jet yakıtı krizinden etkilenmesi kaçınılmaz görünüyor.
Başta Avrupa'dan olmak üzere, dünya genelindeki turistlerin, tatil için daha yakın destinasyonlar tercih etme zorunluluğu doğabilir. Bu durum, seyahat alışkanlıklarını önemli ölçüde değiştirebilir ve etkilerini tüm yıl boyunca hissedebiliriz.
