Hazine ve Maliye Bakanlığı'nın yeni aldığı karar, jeopolitik faktörlerin etkisiyle yükselen petrol fiyatlarının enflasyon üzerindeki olumsuz etkisini azaltmak ve vatandaşların bütçesine olan yükünü hafifletmek amacıyla eşel mobil sisteminin geçici olarak devreye alınmasını içeriyor. Bu sistem, hem akaryakıt hem de LPG fiyatlarındaki artışları kontrol altına almak için geliştirilmiştir.
Uygulama Süreci ve Detayları
Uygulamanın işleyişi, 2 Mart tarihinin baz alınması ile başlayacaktır. Bu tarihten itibaren, belirli petrol ürünlerinin fiyatlarında herhangi bir artış meydana gelirse, artış tutarının %75'ine kadar olan kısmının ÖTV indirimleriyle karşılanacaktır. Yani, benzinin litre fiyatı 14,8277 lira, motorinin litre fiyatı 13,9006 lira ve LPG'nin kilogram fiyatı 11,3830 lira seviyesine kadar düşürülmesi mümkündür. Eğer bu ürünlerin fiyatları düşerse, azalan miktarın yine %75'ine kadar ÖTV artırılabilecek ancak bu artış 2 Mart'ta geçerli olan ÖTV oranını geçemeyecek. Bu sistem sayesinde, uluslararası piyasalardaki dalgalanmalara karşılık verilen tepki, fiyatların belirli bir seviyede tutulmasını amaçlamaktadır. Örneğin, fiyatlarda 10 liralık bir artış söz konusu olduğunda, yalnızca 2,5 lira doğrudan vatandaşın cebine yansıyacak, 7,5 lira ise vergilerle karşılanacaktır. Bu yaklaşım, bütçedeki gelir kaybını üstlenerek enflasyonla mücadelede önemli bir adım olarak görülüyor.
Bakan Şimşek'ten Açıklamalar
Hazine ve Maliye Bakanı Mehmet Şimşek, sosyal medya üzerinden yaptığı açıklamada, jeopolitik gelişmelerin ekonomik etkilerini azaltmak amaçlı olarak eşel mobil sistemine geçildiğini duyurdu. Bakan, “Kamu maliyesindeki dezenflasyonu önceliklendiren bu adım, geçici petrol fiyat şoklarının etkilerini azaltmayı hedefliyor,” dedi. Ayrıca, akaryakıttaki fiyat artışlarının %75’inin vergilerden karşılanacağını vurgulayan Şimşek, mali disiplinin önemine de dikkat çekti. Disiplinli bir mali yaklaşım sergileyerek dezenflasyonu desteklemeye devam edeceklerini belirtti. Böylece, hem devlet bütçesinden feragat edilmeyecek hem de halkın mali yükü hafiflendi.
Eşel Mobil Sistemi Nedir?
Eşel mobil terimi, Fransızca kökenli olup “hareketli ölçek” anlamına gelir. İlk kez 1800'lü yılların başında Fransa'da, buğday fiyatlarındaki düşüklüğü dengelemek amacıyla uygulama alanı bulmuştur. Zamanla, bu sistem sadece tarımsal ürünlerde değil, çeşitli ticari alanlarda da kullanılmaya başlandı. Özellikle savaş sonrası dönemde birçok Avrupa ülkesinde ücretler üzerinde de benzer mekanizmaların hayata geçirildiği gözlemlenmiştir. Türkiye'de 2018'de aktive edilen eşel mobil sistemi, döviz kurlarındaki ve petrol fiyatlarındaki artışları dengelemek amacıyla uygulanmıştır. Sistemin işleyişinde, akaryakıt fiyatlarındaki artışlar karşısında ÖTV oranları düşürülerek pompa fiyatları kontrol edilmiştir. Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası'nın verilerine göre, bu sistem sayesinde Türk lirasının değer kaybı döneminde akaryakıt fiyatlarının piyasa üzerindeki geniş etkileri minimize edilmiştir. Böylece, enflasyon baskıları önemli ölçüde hafifletilmiştir.
